|
2 FEBRUARI: LICHTMIS
Liturgische kanttekening
Onlangs zei iemand: ‘De kersttijd eindigt toch met Maria Lichtmis?’ Ze heeft
gelijk. Lucas (2:22) eindigt zijn geboorteverhaal met: 'Toen de dagen hunner
reiniging naar de wet van Mozes vervuld waren (de veertigste dag na de
geboorte), brachten zij hem (Jezus) naar Jeruzalem om hem de Eeuwige voor te
stellen, zoals geschreven is...' Simeon barst dan in zingen uit: 'Nu laat gij
Heer uw knecht in vrede gaan, want mijn ogen hebben uw heil gezien... licht tot
openbaring voor de heidenen’.
Maria Lichtmis
De veertigste kerstdag is 2 februari en werd bekend als ‘Maria Lichtmis'. Ik heb
de indruk dat dit feest van 'Maria Zuivering' (de naam in het oude missaal) wat
in de versukkeling is geraakt, ondanks het nieuwe missaal waar het helemaal gaat
over de voorstelling van Jezus in de tempel: '(het is) in de eerste plaats een
feest des Heren. De gedachte aan de rituele reiniging van zijn moeder Maria
treedt hierbij op de achtergrond’.
Onreine vrouwen
Dat reinigingsritueel komt uit de bijbel (Leviticus 12:1-4). Na de geboorte van
een zoon was een vrouw in Israël veertig dagen onrein en aan huis gebonden.
Maria had een bof dat het geen meisje was, want de termijn voor een meisje was
tachtig dagen.
Maria Zuivering werd de basis voor het gebruik dat een jonge moeder na veertig
dagen door de zijdeur de kerk betrad en dan door de priester (met haar hand aan
zijn priesterstola) naar het Maria-altaar werd geleid. In de jaren zeventig is
dit gebruik vooral door afkeer van het idee 'reiniging' verdwenen. 'Men kent
niet het verschil tussen rituele en morele reiniging’, schreef een priester mij.
Zou deze kennis de afkeer verminderen? In elk geval zei een oudere vrouw me dat
ze dit 'super vernederend' had gevonden.
Romeinen
De idee van de onreinheid van vrouwen bij bepaalde gelegenheden is trouwens niet
typisch christelijk. Al eeuwen voor Christus was er bij de Romeinen in februari
het Lupercalia- feest. Een van de rituelen was dat mannen met in bloed van
offerdieren gedrenkte riemen (Latijn: februa!) door de straten liepen en daarmee
de vrouwen sloegen, omdat deze reiniging de vruchtbaarheid zou bevorderen. In
512 is dit feest door paus en keizer omgedoopt in 'Maria Reiniging'. En ondanks
alle pogingen om de aandacht op de Heer te richten, bleef deze naam onder het
kerkvolk populair.
Lichtprocessie
Nu is het feest weer helemaal gericht op de voorstelling van Jezus in de tempel.
In de liturgie is er dan onder andere een processie van de gelovigen met
brandende kaarsen door de kerk. De betekenis daarvan is veranderd. Was het eerst
een 'hulde aan Maria', nu verbeeldt het (volgens het nieuwe missaal) onze opgang
naar Jeruzalem (= de Kerk), waar we in het voetspoor van Simeon ('licht stralend
voor de volken') de Heer (in de eucharistie) ontmoeten.
Zoals u begrijpt ben ik gek op kaarsenprocessies. Maar ik zou aan het feest ter
afsluiting van de kerstkring toch een wat andere betekenis willen geven. Op
Kerst verschijnt het licht van Christus aan de herders, op Epifanie (6 januari)
aan de volken (de magiërs), op 2 februari wordt het ons in handen gegeven om het
de wereld in te dragen door onze manier van leven.
Hoewel ik met allerlei elementen uit deze nieuwe liturgie moeite houd, is het
tweede gebed uit het missaal zelfs door een protestant nog wel mee te bidden:
‘God, gij zijt het ware licht, de bron en zetel van het licht dat eeuwig
straalt. Vervul uw gelovigen met de luister van het onvergankelijke licht en
geef dat allen die in uw tempel het licht van deze kaarsen dragen eens het licht
van uw glorie mogen aanschouwen. Door Christus...’
Jan de Jongh - Redactie Service / Hoeksteen februari 2005
|
