 In
de hal van de Nicolaaskerk bevindt zich een labyrint.
Een labyrint is geen doolhof, maar een lange weg, die slechts
op één wijze gelopen kan worden. Het labyrint leidt via allerlei
omwegen naar het centrum, de kern, waarna de terugweg aanvaard
moet worden.
De symboliek hiervan is die van de levensweg, ons levenspad dat we
allemaal moeten gaan. Wij lopen onze levensweg ook vaak via
allerlei kronkelige omwegen, soms zien we precies waar we naar toe
gaan, soms moeten we een vreemde bocht nemen. Soms lopen we
helemaal alleen ons pad, andere keren ontmoeten we mensen. De ene
keer een aantal tegelijk die we niet kennen, soms alleen maar heel
af en toe iemand die ons toelacht. In het centrum van onze
levensweg staat Jezus Christus. Samen met hem, gesterkt door zijn
geest, zijn wij in staat ons pad af te lopen.
Het labyrint is een eeuwenoud symbool, dat overal ter wereld terug
te vinden is. In het Christendom betekende de afbeelding de
overwinning van de dood door Christus. In veel kathedralen is een
labyrint nog op de kerkvloeren te vinden. De gelovigen liepen deze
labyrintische ‘wegen van inkeer’, om symbolisch de lijdensweg van
Christus of de pelgrimstocht naar Jeruzalem te imiteren. Bovendien
symboliseerde het labyrint het menselijk leven met al zijn
beproevingen en veranderingen.
In het centrum staat geschreven PER CRUCEM AD CORONAM, via het
kruis naar de bekroning.
Labyrint, een moeilijke weg
Labyrinten of doolhoven waren al bekend in voorchristelijke
culturen, maar wanneer ze later in kerkvloeren voorkomen, hebben
ze een christelijke betekenis. Kerkvaders als Augustinus en
Sidonius gebruiken echter de benaming alleen maar om een
moeilijk probleem aan te duiden, waarin iemand verzeild is
geraakt. Wel komt de tekening van een labyrint soms voor in
middeleeuwse handschriften. Waarschijnlijk het oudste
christelijk labyrint is gevonden in een kerkvloer te El-Asnam in
Algerije, daterend van 324, toen Noord-Afrika grotendeels
christelijk was. In het middelpunt staan de woorden: SANCTA
ECCLESIA (de heilige kerk). Het was toen de tijd dat nog veel
heidenen de moeilijke weg naar het christendom ofwel de heilige
kerk zochten. Dit wordt waarschijnlijk gesymboliseerd door dat
labyrint.
Veel kerken en basilieken hadden in de middeleeuwen, vooral
in Frankrijk en Italië, een labyrint dat uit onbegrip rond de
17e eeuw is verwijderd. Een labyrint is geen doolhof. Men kon er
niet verdwalen, maar de weg of de omwegen leidden betrouwbaar
naar het middelpunt, het doel. Het meest beroemde bevindt zich
in de kathedraal van Chartres. Het heeft een doorsnee van 12,5
meter en beslaat de hele breedte van het middenschip. Verder
heeft het 11 omgangen en een weglengte van 294 meter. Als
christelijk element vertoont het geheel een kruis en het
middelpunt is een bloem, symbool van Christus of Maria. Een
dergelijk labyrint was niet alleen als een bezienswaardig
symbool bedoeld, maar werd ook gepraktiseerd. Het werd vaak de
weg naar Jeruzalem genoemd en beleefd, waar Jezus aan het kruis
was gestorven. De feitelijke bedevaart naar Jeruzalem gebeurde
uit devotie of als boetetocht. Ter vervaging hiervan kropen
gelovigen op hun knieën biddend door het labyrint, hetgeen wel
vier uur kon duren.
We hebben ons bij de vele interpretaties en betekenissen van
het labyrint beperkt tot dit historisch christelijk aspect. In
het algemeen kunnen we zeggen dat het labyrint de moeilijke weg
symboliseert, waarlangs de mens op zoek gaat naar de zin of het
doel van zijn leven. Ook in onze tijd zijn er verschillende
labyrinten in plaveisels en tuinen aangelegd die bewandelbaar
zijn. Vaak hebben ze een recreatieve of educatieve functie
vanwege de vele dingen of planten die langs de weg te vinden
zijn. Soms hebben ze een psychologische of spirituele functie,
waarbij het gaat om mediterend in jezelf de hoogste waarden te
ontdekken of tot uitdrukking te brengen zoals de liefde, het
goddelijke of het geloof.
Toon Brekelmans, Kerkhistoricus, PBS |
