Het ‘Angelus’ klept niet in de verte (mei 2002)

Deze keer is er een vrijwilliger aan het woord, die u bij zijn werk niet zult zien, maar duidelijk zult horen. Zeker de Nicolaasgangers. Het is overigens niet één vrijwilliger, maar een heel gezin. Vandaar een gezinsfoto. De klokkenluiders van de Nicolaaskerk: Co(bus), Nel, Arno, Remco en Martijn van Rooijen.

Hoe word je klokkenluider?

Als klein jochie mocht ik met een naast ons wonende oom, die klokkenluider was, mee. Dus al jong beklom ik de trappen naar de luizolder (72 treden). Jaren later werd mijn assistentie nog wel eens gevraagd door Kees van den Brink en Lida Peelen-Kippersluis. Toen deze twee er mee stopten nam ik hun taak over. Dat was op 28 augustus 1987. Mijn vrouw Nel en de drie zonen waren al gauw mijn mede-luiders. Een echte familieaangelegenheid. Op mijn broers Adrie en Theo kan ik ook altijd een beroep doen. En niet te vergeten Gert van Wijk. Overigens de familie van Doorn was in vroegere jaren ook zo’n klokkenluidersfamilie. Zowel in het verleden als nu heb ik in geval van nood altijd wel weer iemand kunnen vinden om te assisteren. De klokken moeten luiden. Het kan desnoods met twee man, maar met drie man is wel zeer gewenst. Of de Arbo-wet daar voorschriften voor heeft? Drie klokken luiden gebeurt alleen op hoogtijdagen en bij huwelijken en huwelijksjubilea.

Hoe weet je nu wanneer er geluid moet worden?

De weekenden liggen vast. Dan krijg ik van de administratie de zogenaamde huwelijkslijst. In geval van overlijden word ik gebeld door de Pastor of de administratie. Het is al een zeer oude gewoonte om ieder overledene te overluiden. Dat gebeurde vroeger om zes uur, maar nu is dat om half zeven. Dat is altijd onverwacht. Na het overluiden zorg ik er voor dat de dodenlantaarn op het kerkhof brandt. Tien minuten voor de aanvang van de Uitvaartdienst wordt er weer geluid en dan gaat het licht in de doden-lantaarn weer uit. Het spreekt vanzelf dat ik andere voornemens nog wel eens naar een later tijdstip moet verzetten. Maar dit geldt ook voor de Pastor, het koor en de koster.

Kan je wat meer over de klokken vertellen?

Dat staat heel duidelijk beschreven in het door Pastor Overbeek geschreven boekje "Refrein van de toekomst". De eerste klokken werden in de Tweede Wereldoorlog door de bezetters geroofd. Ze waren zwaarder dan de huidige klokken uit 1948.

De grootste is de Nicolaasklok (Toon D – doorsnee 140 cm). Deze weegt 1759 kg; de klepel 51 kg. Als tekst is gegraveerd: Sante Nicolae ora pro nobis.

De middelste Mariaklok (Toon E – doorsnee 125 cm). 1263 kg; klepel 37 kg. Tekst: Maria is mijn naam. Mijn geluid is Gode beqwaem. De dode beschrije ick. De levende verblije ick.

De kleinste St. Willibrordklok is 110 cm doorsnee, 922 kg + 22 kg klepel. Toon Fis. Tekst: Sanctus Willibrordus sit protector noster (wees onze beschermer).

In de weekenden roept de St. Willibrord de gelovigen op naar de kerk te komen. Voor de overledenen vraagt de Nicolaasklok te bidden voor de overledene en voor hen die haar/hem betreuren.

Hoe ging het toen de toren gerestaureerd werd?

Stoffig. Zolang het maar enigszins kon zijn wij blijven luiden. Wij hebben het wel meegemaakt dat nog een touw tussen de steigers zo hing dat er toch nog geluid kon worden. Er is een tijd geweest dat er absoluut niet geluid kon worden. In die tijd was een oom van mij vijftig jaar getrouwd, maar wij konden niet luiden. Gelukkig nu, tien jaar verder viert hij binnenkort zijn zestigjarig huwelijk en zullen alle drie klokken beieren. Overigens de trappen en de luizolder zijn keurig opgeknapt. Wel vinden wij het jammer dat de inscripties (namen en jaartallen van onze voorgangers) verdwenen zijn achter het nieuwe stucwerk. Maar wie weet gaat over honderd jaar een nieuwsgierige restaurateur het pleisterwerk voorzichtig verwijderen en gaat dan een studie maken van de inscripties. Wat gebleven is de grote houten kast waar het uurwerk van de wijzerplaten in opgeborgen zit. Wat gekomen is na de restauratie zijn honderden vliegen. Een van mijn zonen dacht op een gegeven moment dat er een mistbank de luizolder was binnen komen drijven, maar het waren vliegen. Soms liggen er honderden dood op de grond. Waar ze vandaag komen?

Jouw werk is echt handwerk. Kan dat niet elektrisch?

Absoluut niet. Het geluid is dan lang zo mooi niet. Mensen van het Klokkenluidersgilde hebben mij verteld dat wij het mooiste klokkengelui uit de omgeving van Nieuwegein hebben, mede dank zij het handmatig luiden. Als het aan ons ligt blijven wij gewoon aan de touwen trekken.

Na afloop van de afscheidsdienst van pastor Overbeek hoorde ik de klokken luiden.

Ja, het was geen overluiden, maar uitluiden. Er was steeds in die twaalf jaar een prettige samenwerking. En dan: Al die jaren luidden pastor Overbeek en Zonen het nieuwe jaar in en konden wij thuisblijven. En dan het jaarlijkse borreltje op Paaszaterdag, nadat wij de Paas-klokken hadden laten weten dat de Vastentijd voorbij was.

Aan het eind ons gesprek constateerden wij dat wij bijna de kleinste klok, n.l. het Angelusklokje vergeten waren. En het is toch al zo eenzaam in zijn eigen kleine toren. Wanneer zullen wij die weer horen? Vroeger was dit een taak voor de koster of de misdienaar. Je hoorde het bij de Consecratie, bij een doop en het Angelus.

Toen ik van Co afscheid nam vroeg hij mij om de kerkgangers erop te wijzen, dat de twee plaatsen op de achterste bank die voor de klokkenluiders bestemd zijn vrij te laten. Zij komen altijd "te laat", maar willen na gedane arbeid toch nog wel een plaatsje hebben.

Co, Nel, Arno, Remco en Martijn bedankt voor jullie inzet voor dit vrijwilligerswerk naast de vele andere werkzaamheden voor jullie allemaal, vaak ongezien, de parochie een grote dienst mee bewijzen.

Steef van Reenen