Het is goed als mensen hun verdriet kunnen delen
(okt. 2001)

Met het oog op Allerzielen deze keer een interview met Hille van Veenendaal die jarenlang actief is geweest op het gebied van ziekenbezoek en rouwverwerking. Zo'n dertig jaar geleden is zij via het 'welkom nieuwe bewoners' bij de kerk betrokken geraakt. In die begintijd ontstonden er verschillende praatgroepen (allen bestaande uit vrouwen) waar zij aan deelnam.

Hille: het was een hele goeie tijd, ook héél katholiek! Jan Albers (oud pastor) kon op een gegeven moment de vele bezoeken in het oude Antoniusziekenhuis niet meer alleen aan en toen ben ik met hem op stap gegaan, ook al had ik zoiets nog nooit gedaan. Maar Zr. Chrétienne had mij aanbevolen als "geknipt" voor dit werk. Het was best moeilijk, maar ik heb heel veel van Jan geleerd. Toen ben ik de opleiding sociale dienstverlening gaan doen op MBO-niveau om de practische kant te leren; daar heb ik veel aan gehad. Ik moest ook 20 uur stage gaan lopen en dat deed ik in de parochie Nieuwegein, pastor Tiedink was daarbij mijn mentor. Alle werkgroepen van Nieuwegein moesten worden doorgelicht (het waren er toen 55). Bijna zakte ik nog omdat de scriptie die ik moest schrijven te veel in de katholieke hoek zat! Daarnaast heb ik nog allerlei cursussen gevolgd vanuit de kerk.

Toen het nieuwe Antoniusziekenhuis er kwam, heeft Jan Albers een groepje geformeerd voor het bezoeken van zieken. Maar op een gegeven moment wilden ze meer in de parochie gaan doen en niet alleen ziekenhuisbezoek. Dat was de tijd van pastor Joep Brosschot en Frans Overbeek. Toen is de huidige structuur gegroeid: een pastorale bezoekgroep bij elk kerkcentrum. Pastor Brosschot ging twee jaar lang cursus bezoekwerk geven. Hij had er zelf veel ervaring mee, en kon het goed overbrengen. Het werk werd inhoudelijk verdiept en we gingen nu ook naar de mensen thuis toe. Later verplaatste het zich helemaal naar huis doordat mensen korter in het ziekenhuis verbleven.

Vind je het bezoekwerk zwaar?

Je krijgt wel te maken met moeilijke onderwerpen. Het vraagt veel van jezelf. Iedere zes weken kwamen we met onze groep bij elkaar, met onze vragen en ervaringen, om daarna weer met nieuwe adressen op weg te gaan. In onze groep is er echt een vertrouwensband onderling; we overleggen met elkaar en zien wat de ander doet. Het mag niet te persoonlijk worden, want het gaat tenslotte niet om ons maar om de mensen voor wie we het doen. Ieder doet ook wat het beste bij hem of haar past: bijv. als iemand een kind verloren heeft, gaat daar niet iemand heen die zelf niets met kinderen heeft.

Krijg je ook wel eens te maken met stervensbegeleiding?

In principe niet; in die fase is de pastor daar meestal zelf bij betrokken. Maar af en toe kom je er wel mee in aanraking, als iemand bijvoorbeeld helemaal alleen staat en graag met je wil praten.
Iedere zes weken kwam onze groep bij elkaar met onze vragen en ervaringen, en gingen we weer met nieuwe adressen op weg.

Rouwverwerking

Tijdens de stage van Judith Goeman werd het initiatief genomen om groepsrouwverwerking op te zetten. Die groepen worden geleid door een van de pastores, samen met iemand van de bezoekgroep. Diens taak is het om goed te luisteren en goed op iedereen te letten, te kijken of ieder aan bod komt of iemand het misschien te kwaad krijgt.
Het is goed als mensen hun verdriet kunnen delen, elkaar steunen en elkaar weer op weg kunnen helpen. Uiteindelijk moeten mensen het toch zélf doen, maar soms is een extra bezoek dan wel nodig. De eerste die er in onze groep mee begon was Netty v.d. Horst die zelf man en kind verloren had en daardoor uit eigen ervaring kon spreken. Helaas is Netty vorig jaar overleden. Ik heb later samen met pastor Frans Overbeek ook enkele groepen begeleid.

Wat gebeurt er in zo'n rouwverwerkingsgroep?

Er zijn acht sessies met verschillende onderwerpen, verdeeld over een jaar. In principe zijn er vastgestelde vragen, maar er is ook ruimte om onderwerpen in te brengen. Deelname aan een rouwverwerkingsgroep start in principe na een jaar. Maar soms ook eerder, afhankelijk van de situatie, dat beoordelen de pastores. Het is een kwestie van aanvoelen. De eerste twee sessies zijn meestal heel moeilijk. Mensen willen dan nog wel eens afhaken en je moet ze dan soms over de streep halen om toch te komen. Tijdens of na de bijeenkomsten bezoeken we soms ook mensen thuis die daar behoefte aan hebben, maar de vraag komt dan wel altijd van hen-zelf. De bedoeling is dat je ervoor zorgt dat mensen kunnen praten. Voor veel mensen is het een bevrijding dat ze met lotgenoten kunnen praten.

Allerzielen

Voor Allerzielen kregen de mensen die in dat afgelopen jaar iemand verloren hadden, een uitnodiging om naar de kerk te komen en na afloop een kopje koffie te komen drinken om met elkaar na te praten. Wij zijn daar dan ook aanwezig als ‘praatmensen' – anderen zorgen voor de praktische organisatie. Het is altijd een sfeervolle viering, en na afloop ervaar je ook hoe fijn mensen het vinden, dat er zoveel aandacht is voor hun verdriet.

De steentjes die in de kerk liggen voor de overledenen worden na een jaar door ons bij de mensen thuisgebracht. Je hebt dan meteen een aanleiding om te kijken hoe het met ze gaat.
De naam van de overledene staat op een gedachtenissteentje en ligt bij het altaar voorin de Nicolaaskerk. (in de Barabara en Emmauskerk hangen gedachteniskruisjes)

Kan iedereen dit werk doen?

Om dit werk te kunnen doen moet je wel de nodige kennis hebben en goed kunnen omgaan met mensen. Er zijn ook regelmatig bijeenkomsten met je eigen en andere groepen waar je je ervaringen kwijt kunt (zonder overigens namen te noemen).
Het werk is heel intensief en het grijpt je soms heel erg aan, vooral gevallen met kinderen. Ik heb wel geleerd hoe ik er mee om moet gaan en om het van me af te zetten, maar je leeftijd gaat ook meespelen. Vorig jaar ben ik ziek geworden en dat is voor mij helaas de aanleiding geweest om afscheid te nemen.

Ineke Brouwer