Kameel kreeg steeds meer poten (dec. 2004)

Met het oog op Kerstmis wilden we wel eens wat meer weten over de kerststalgroep van de Nicolaaskerk. We hadden ze graag in actie gezien en gefotografeerd, maar vanwege de deadline van de Hoeksteen was dit helaas niet mogelijk. Daarom zijn op ons verzoek zeven leden van de werkgroep op een middag bij elkaar gekomen om ons hun verhaal te vertellen.
De huidige groep bestaat uit 17 personen, variërend in leeftijd van 26 tot 80 jaar, waaronder ook kleinkinderen van leden van het eerste uur.

Een stukje geschiedenis

De kerststalgroep is de oudste werkgroep van de parochie en bestaat al ruim 40 jaar. De groep is voortgekomen uit de toneelvereniging de "Dorpsspelers". Van oorsprong was die toneelgroep weer een parochiegroep van mensen die bij elkaar 'geraapt' waren om een kerststuk op te voeren.
Pastoor Jansen, die in 1957 in Jutphaas kwam, was de grote inspirator om meer met de kerststal te gaan doen. Hij bouwde het ieder jaar iets uit. In het begin waren er alleen Jozef en Maria met het kind, de os en een ezelkop. Neogotische beelden die nog stammen uit de tijd van pastoor van Heukelum, die medeoprichter was van het aartsbisschoppelijk museum en zo wel eens wat wist te ritselen.
Pastoor Jansen heeft ook Jan Spronk, de decorman van de toneelgroep, er bijgehaald. Samen hebben zij de beeldengroep van zijn oorspronkelijke plaats in de zij-ingang gehaald en zijn bij het Maria-altaar begonnen met wat grijze lappen die rotsen moesten verbeelden. De eerste aankleding van de beelden gebeurde door Riet Kemp uit Vreeswijk.
Ook Henny van Dijk werd erbij betrokken; hij is de enige die nu nog van de oorspronkelijke werkgroep is overgebleven.
Van lieverlee werden niet alleen de beelden maar ook de werkgroep uitgebreid. Jan van Oostveen werd gevraagd om de ogen van de poppen wat sprekender te maken. Weer anderen zorgden voor het (onbrandbare) schors dat als achtergrond diende en vastgespijkerd moest worden.

Via Pastoor Jansen werd broeder Harry, van de Slangenburg, erbij betrokken. Hij was beeldhouwer en maakte er ieder jaar iets bij. Hij maakte de houten koppen en de dames zorgden voor de aankleding. Een tijdlang werd er ook een levend kerstspel opgevoerd, en was er het 'kindje wiegen'.
Pastoor Jansen verkleedde zich dan altijd en stond als herder op de preekstoel.

Verhuizen

In de loop der tijd is ook de plaats van de stal veranderd. De Kerststal reisde de hele kerk door: begonnen bij de zij-ingang, daarna op de plek waar nu het koor staat en toen voor het hoofdaltaar. De stal werd steeds groter en dat leidde in 1973 zelfs tot een conflict met de dirigent omdat er onvoldoende plaats overbleef voor het koor!
Na de restauratie kwam de stal links van het altaar te staan.
Ook de opbergplaats van de spullen is vele keren verhuisd, van de ene zolder naar de andere. Nu staan de meeste spullen op de zolder van de sacristie en de zware stal in het knekelhuis.

Het opbouwen

In de tijd van pastoor Jansen duurde het opbouwen wel drie dagen en hij zorgde dan ook altijd voor erwtensoep en kroketten. Hij maakte er een feest van! Soms, als het 's avonds laat werd, was er ook een borreltje en een sigaar.
Nu wordt de klus in één zaterdagochtend geklaard. De heren bouwen en de dames strijken en kleden de beelden aan. Soms moet er wel eens wat gerepareerd worden, dat gebeurt dan van tevoren. Iedereen weet wat hij doen moet, dat loopt eigenlijk vanzelf. Wel maken we de opstelling van de stal elk jaar wat anders.
Eef en Kees Maton hebben de huidige stal gemaakt, de dames Delpeut het blauwe kleed voor de achtergrond. Eerst waren dat zwarte rouwkleden maar dat vond men toch te naargeestig.
Herman Delpeut heeft de stangen gemaakt om de achtergrond op vast te zetten en zorgt voor de elektriciteit. Jan van Oostveen heeft de gebrandschilderde ruitjes gemaakt, compleet met spinnenweb!
De vroegere stal had een dik rieten dak, gemaakt door Sander van Mourik, een rietdekker. Een echt stukje vakwerk, maar niet te versjouwen! De zaterdag voor Kerstmis wordt de kerststal opgezet, en de zaterdag na Driekoningen weer afgebroken.

De beelden

In de loop der jaren zijn er nieuwe figuren bijgekomen, zoals de oude herder die schijnt te lijken op de opa van Piet Daalhuizen. Het volk bestaat uit een boerin en een jongetje. De boerin was vroeger een Utrechtse dame, maar is later door Co Delpeut omgebouwd tot een eenvoudige boerenvrouw. Er kwamen ook een kameeldrijver en een herder met fluit bij, en schaapjes.
De kameel groeide steeds: door de jaren heen kreeg hij meer poten. De ezel en de os zijn maar half, de ezel kijkt toe vanachter een deur. Het kindje Jezus heeft geen beentjes, daarom ligt het altijd in doeken. Er is ook nog een stenen kindje van vroeger.
De frames waren op een gegeven moment gammel en zijn helemaal uit elkaar geweest. De koppen die broeder Harry maakte zijn van hout en werden aangevreten door de wormen. Ze zijn toen allemaal in een emmer vergif gegaan en de uitdrukkingen op de gezichten zijn weer bijgewerkt.
Van de oorspronkelijke kleding is alleen de mantel van Maria nog over en de mantel van de knielende koning met het wierookvat. De rest van de kleding is opgevreten door de motten. De beelden hebben nu voor de tweede keer nieuwe kleding gekregen.
De engel, die eerst geen vleugels had, is door Miny Weerdesteijn voorzien van vleugels en een nieuw gewaad dat is gemaakt van een oude trouwjurk. Sommige kleding is gemaakt van oude kazuifels (wat eigenlijk niet had gemogen).
Het aankleden van de beelden is best lastig want alles zit vast. De voeten zitten op een plank vastgetimmerd, dus je kunt niet gewoon een broek aantrekken. Mouwen zitten ook los, dat gaat vast met drukkertjes.
Na Driekoningen worden de beelden weer uitgekleed en de kleding wordt opgeborgen in dozen tussen mottenpapier tot de volgende Kerst.

Dat de werkgroep er duidelijk plezier aan beleeft, blijkt wel uit het enthousiasme waarmee er allerlei herinneringen opgehaald werden deze middag!

Ineke Brouwer en Paul Nieuwenhuis