Het koperslagerswerk is een fantastisch staaltje vakmanschap (mei 2003)

In de goede week verdwijnt alle koperwerk uit de kerk en met de kandelaars dus ook de kaarsen. De kerk krijgt een wat kille sfeer. Op Goede Vrijdag is dat nog het best te merken.

Maar als tijdens de Paaswake het licht weer is binnengebracht, dan fonkelt en glimt het koperwerk weer in volle glorie. Het getuigt op zijn manier van de Levende.

Ik spreek deze keer met de heer Leo Vrijdag, een van de mensen die in de Barbarakerk het koper onder zijn hoede heeft. Hij vertelt me dat hij dit werk al bijna 14 jaar doet. Pastoor Jan Albers had destijds de zorg voor het jongerenpastoraat binnen de parochie. Leo's zoon Huub was voorzitter van de KPJ (Kath. Plattelands Jongeren) en daarom kwam pastoor Albers vaak bij hem over de vloer. Riet, de echtgenote van Leo (al 52 jaar!) maakte voor Jan Albers een schitterend Sinterklaaspak met een mooi paars onderkleed. "Pastoor Albers kon geweldig goed voor bisschop spelen. Er kwamen dan allerlei opmerkingen over bisschoppen in het algemeen en in het bijzonder, die je anders nooit van hem hoorde.
Pastoor Albers heeft mij daarna gevraagd voor de koperpoetsploeg. We zijn met 12 man begonnen. Daarvan zijn er inmiddels 9 overleden en 2 verhuisd. Ik ben daar nu als enige van overgebleven. Daarom is er pas geleden een advertentie in de Hoeksteen gezet. Daarop zijn twee mensen afgekomen: Gerda en Henk. We vormen nu een leuke ploeg met z'n drieën.
Ik vind het wel vreemd trouwens dat er helemaal geen Vreeswijkers bij zitten, maar dat terzijde.

Mijn moeder poetste al veel toen ik klein was. Ik heb leren koperpoetsen in militaire dienst. We moesten ooit voor straf, onderweg naar Indië, alle koperen patrijspoorten poetsen van het schip "De Grote Beer".

Pastor Heuver (ik moet Wim zeggen, maar zo ben ik eigenlijk niet opgevoed) staat altijd te glimmen als hij het gepoetste koperwerk bekijkt en zegt dan "kijk toch eens Leo, jongen, hoe mooi het er allemaal weer uit ziet".
Ik leef me helemaal uit in het koperpoetsen en bovendien is het reuze gezellig, zeker nu met z'n drieën. De gastheer of -vrouw zet vaak een potje thee wat suiker en een koekje voor me klaar op het altaar. Ze weten dat ik een theeleut ben. Zo af en toe komt er iemand langs voor een praatje. Ik heb er graag muziek bij. Daar zorgt Willem Zuurhout (de koster) dan voor. Die weet wat ik mooi vind."

Wat valt er allemaal te poetsen in de kerk?
"De grote stukken zijn de preekstoel, het doopvont, en Maria van Altijddurende Bijstand. Dan zijn er natuurlijk nog veel kandelaars, de lamp boven bij het orgel, het wijwatervat en kwast, het wierookvat, de bel, het kruis op het altaar en nog veel meer. Er is ook zilverwerk, zoals de Godslamp en zilveren kandelaars. Maar ik moet ook nog even iets rechtzetten. In de advertentie werden ook de cibories en kelken genoemd. Maar die poets ik nooit, want dan krijg je de smaak van koperpoets er nooit meer uit. Ze zijn verguld en hoeven dus alleen maar opgewreven te worden".

Hoe vaak wordt alles gepoetst?
"Voor Kerstmis, Pasen en Barbaradag wordt alles compleet gepoetst. Voor uitvaarten poets ik ook altijd de kandelaars en het kruis dat mee gaat naar het kerkhof. Bij bruiloften zorg ik ook dat alles er schitterend bij staat.
Laatst is er iemand getrouwd wiens overgrootvader de koperslager was die veel van het koperwerk gemaakt heeft. Hij wilde daarom speciaal in de Barbarakerk trouwen. Ik hoorde dat hij er versteld van had gestaan hoe goed alles onderhouden was.
Dat koperwerk is ook echt vakmanschap. Zoals die slang in de preekstoel, die is zo geweldig mooi gemaakt.

Met al het koperwerk in de kerk zijn we ongeveer een week bezig. We werken rustig, maar het zijn wel lange dagen".
Zijn vrouw vult aan: "Hij komt dan alleen thuis om te eten".
Hij: "Ik kan nu een keer niet stil zitten; vroeger kon ik nog wel eens rustig zitten vissen, maar nu vind ik het fijn om wat om handen te hebben".

Vertel…
"Nou, ik doe nog van alles voor de Rijnhuyzenschool. Ik help in de Barbarakerk ook vaak met vegen, dweilen en houtwerk in de was zetten. Ik neem regelmatig 4 geestelijk gehandicapten mee naar de kerk en ik zing in het Herenkoor. Ja, ik voel me echt thuis in de kerk.
Soms vragen anderen om ook koperpoetswerk voor ze te doen. Ik poets bijvoorbeeld wel eens spulletjes voor het restauratiefonds, voordat ze er mee in de kraam op de markt gaan staan. Andere kerken hebben me ook wel eens gevraagd, maar dat wordt me te veel."

Hoe gaat dat poetsen in z'n werk?
"Je moet het eerst insmeren met een lap, en daarna snel uitpoetsen met een uitwrijfdoek, voordat de koperpoets opdroogt. Na een paar dagen moet je alles nog eens opwrijven, zodat er geen enkele vlek meer achterblijft.

Soms gebruiken we ook tandenborstel voor hoekjes en gaatjes of de kettingen van het wierookvat. Met die preekstoel moet je altijd opletten dat het er aan de binnenkant niet inloopt, want dan krijg je allemaal vlekken aan de binnenkant. Je moet ook goed uitkijken dat je je handen niet openhaalt.
Het Tabernakel is ook mooi en geweldig om te doen. Je voelt je dan zo dicht bij Onze Heer. Vroeger mocht je daar nooit komen, maar ik ben er trots op dat ik dat werk mag doen.
We werken niet met van die kleine busjes koperpoets, maar we gebruiken literblikken. Daar gaan er per jaar toch wel een stuk of 6 van op.
Ik ben een trouwe kerkganger. Als ik dan tijdens de mis zo zit te kijken dan geeft het veel voldoening dat het er weer zo mooi bij staat."

Krijg je veel reacties op het glimmende koperwerk?
"Vooral in de Kersttijd krijg ik veel reacties. Tijdens 'Vreeswijk Bij Kaarslicht' en de Kerstdagen komen er veel mensen naar de kerk. Het zijn mensen van overal vandaan en die praten er dan vol bewondering over. Je begrijpt dat ik dan reuze trots ben."

Paul Nieuwenhuis