Zinvol verder leven na verlies (aug. 1020)

In september is er weer een mogelijkheid voor mensen die iemand verloren hebben, om deel te nemen aan een rouwverwerkinggroep. Om wat meer hierover te weten te komen ging ik in gesprek met Margreet van Angelen, een van de begeleiders van de rouwverwerkinggroep.

Waarom zou je deel kunnen nemen aan een rouwgroep?
Na verloop van tijd kan het gebeuren dat de nabestaande met zijn/ haar verhaal niet voldoende terecht kan in de naaste kring van familie en vrienden. Dan kan het prettig zijn als je in een rouwgroep het er nog eens over mag hebben wat er met je gebeurd is. Lotgenoten begrijpen elkaar soms al met een half woord. Dat kan herkenning en erkenning geven.

Kun je vertellen wat jullie werk inhoudt?
Ieder half jaar doen we een aanbod voor mensen die een dierbare verloren hebben. Zij kunnen in een groep van maximaal acht personen praten over hun verlies.
Naast deze groepsrouwverwerking bieden we ook individuele begeleiding op maat.
Er is altijd eerst een intakegesprek met de mensen om te kijken wat voor begeleiding bij hen past.
Voor een groep proberen we altijd te selecteren op bijv. jonge weduwen en weduwnaars, of oudere weduwen en weduwnaars, of ouders die een kind hebben verloren. De groepen hebben een gesloten karakter, dat wil zeggen dat er tussentijds geen nieuwe mensen bij komen.
We organiseren per groep zes tot acht bijeenkomsten en er zijn altijd twee begeleiders bij. We hebben ook thema’s, maar haken vooral in op wat de groep wil. De eerste keer stellen mensen zich voor en vertellen hun verhaal.

Wat kan een thema zijn?
Wij leggen bijvoorbeeld uit hoe een rouwproces in elkaar kan zitten.
Er zijn vier belangrijke stappen:

1. Als eerste komt aan bod het erkennen en aanvaarden van het verlies: weten dat de overledene niet terugkeert.
2. Het verwerken van de pijn: het verdriet dat er is onder ogen zien. Dat is rouwen.
   De pijn om de dood erkennen en doorléven (dit is per persoon verschillend).
   Als men de pijn van het doorléven wil ontlopen, kan de pijn in lichamelijke symptomen of afwijkend gedrag naar boven komen.
3. Het aanpassen van een leven waarin de overledene ontbreekt: praktische aanpassing en waarden die veranderen, denk aan identiteit: je bent bijv. niet meer de vrouw/man van…
   De overledene emotioneel een plaats geven en verder leven.
   Gebeurt dit niet, dan kan de persoon zich niet binden aan anderen, omdat die ander nooit zo goed zou kunnen zijn als de overledene.
4. Voor veel mensen is de vierde taak de moeilijkste. Men zegt dan vaak: bij het overlijden van … is het leven gestopt.
   Het einddoel is: zinvol verder leven. En weer openstaan voor nieuwe vriendschappen, relaties e.d.

Speelt het geloof hierin een rol?
Er is veel aandacht voor spiritualiteit en voor de waarden van het leven. Maar we zijn niet kerkelijk gebonden. Spiritualiteit hoeft niet aan religie gebonden te zijn. We staan open voor iedereen.
Bij het intakegesprek vragen we wel aan mensen of zij het belangrijk vinden om over het geloof te praten, of dat zij het storend zouden vinden wanneer zij zelf niet gelovig zijn. Hier houden wij rekening mee.

Hoe benaderen jullie mensen?
We doen oproepen via de Hoeksteen, Molenkruier, Stadsblad en Zenderstreek en verspreiden folders bij de gezondheidscentra.
De drempel om mee te doen kan hoog zijn. Soms haken deelnemers vooraf af, dan zien ze er teveel tegenop.
De eerste keer is altijd het moeilijkst, mensen zien er tegenop om te komen en je hoort vaak dat ze geneigd waren om af te bellen. Wij zorgen er dan ook voor om die eerste bijeenkomst niet te zwaar te maken. Maar als mensen eenmaal een keer geweest zijn, bellen ze niet gauw meer af, maar kijken ze uit naar de bijeenkomsten. Ze ontmoeten daar eindelijk mensen die snappen wat ze voelen. Ze zijn onder gelijkgestemden. We merken dat na het stoppen van de groepsbijeenkomsten, mensen vaak elkaar blijven ontmoeten.

De bijeenkomsten zijn meestal in de Emmauskerk. Vooral het stiltecentrum is een goede plek daarvoor. Het is een fijne ruimte met natuurlijke elementen: water in de doopvont, vuur van de paaskaars, een open verbinding met de aarde. Daar kun je stil worden en in het nu komen. We hebben ook een ritueel met stenen waar teksten op staan. We nodigen mensen uit om een kaarsje bij één van de teksten te zetten die hen op dat moment aanspreekt.
Op vrijwillige basis vertellen ze dan om de beurt wat hen daarin aanspreekt. Dat maakt mooie gesprekken los.

We hanteren wel regels voor de groep:

-    Toon respect bij het luisteren naar elkaar;
-    Ieder rouwproces is verschillend, ieder heeft zijn eigen beleving;
-    Alles moet binnen de groep blijven;
-    Men mag elkaars verhaal niet ‘afpakken’ (niet onderbreken met eigen
     verhalen);
-    We doen niet aan ‘leedconcurrentie’;
De begeleiders houden het groepsproces in de gaten.

Belangrijk bij deelname aan een groep is, dat mensen thuis iemand hebben die hen opvangt, waar ze hun verhaal aan kwijt kunnen. Of dat ze bijvoorbeeld hun kinderen kunnen bellen, als ze alleen wonen. Het liefst houden we de bijeenkomsten daarom ook ’s ochtends.
Wat niet iedereen weet: werkgevers geven daar vrij voor omdat ze het nut van deze bijeenkomsten inzien.

De groepsbijeenkomsten zijn geschikt voor niet-gecompliceerde rouw. Daar is ook het intakegesprek voor. Soms zijn er meerdere problemen en hebben zij andere, passende begeleiding nodig. Dan verwijzen wij ze ook door naar bijv. professionele therapeuten of maatschappelijk werk.

Wanneer begeleiden jullie mensen individueel?
Soms hebben mensen genoeg aan hun eigen rouw, zonder dat ze ook nog met het leed van anderen geconfronteerd worden. Sommigen gedijen niet in een groep.
De individuele begeleiding is ook zes tot acht keer. Ouders die een kind verloren hebben begeleiden we vaak individueel omdat bij te weinig deelnemers geen groep mogelijk is, maar we brengen soms wel mensen met elkaar in contact die hetzelfde hebben meegemaakt.

Krijgen jullie als begeleiders ook ondersteuning, bijvoorbeeld vanuit het pastorale team?
Wij zijn eigenlijk heel zelfstandig. We zijn met 5 begeleiders en houden samen intervisie en overleggen veel met elkaar. We hebben wel een opleiding rouwbegeleiding gehad, en zijn verbonden aan de LSR, de Landelijke Stichting Rouwbegeleiding. We volgen ook nascholing.
Wel worden we ondersteund door de kerk wat betreft de financiën en de ruimte, en bij problemen kunnen wij bij de pastores aankloppen. We houden hen ook jaarlijks op de hoogte van wat we doen. Soms neemt pastor Höfte, die onze contactpersoon is, ook deel aan de intervisie.

De fusie is net rond, zijn jullie ook al regionaal bezig?
Wij hebben altijd al samengewerkt met IJsselstein en Montfoort en andere gemeenten, maar we willen nog breder gaan samenwerken. Dan kun je ook makkelijker op leeftijd groepen maken.

Zullen mensen de afstand geen bezwaar vinden?
Mensen vinden het soms juist wel prettig als ze naar een andere plaats kunnen gaan. Het is wat anoniemer dan in een kleine gemeenschap waar iedereen elkaar kent. Bovendien kan het ook nog wat toevoegen als mensen met elkaar meerijden.

Waarom heb je ervoor gekozen om juist dit werk te gaan doen?
Ik was al werkzaam in de bezoekgroep. De rouwbegeleidingsgroep is daaruit ontstaan. In het verleden deed de pastor dit werk samen met een vrijwilligster. Zo ben ik er als vrijwilligster ook voor gevraagd. Toen de pastores taken gingen afstoten ben ik die taak gaan overnemen. Vanuit de kerk heb ik indertijd mijn opleiding mogen volgen.
Belangrijk voor mij is de gedachte: omzien naar elkaar. Vanuit die gedachte hoop ik een stukje mee te kunnen lopen met mensen die een verlies geleden hebben.

Ineke Brouwer