Vijfenzeventig procent vindt zijn weg (nov 2008)

Een gesprek met Philip Holst bij zijn afscheid van Vluchtelingenwerk Nieuwegein

Iets meer dan één op de vijf inwoners van Nieuwegein (21%, 162 nationaliteiten in 2004) heeft zijn of haar wortels buiten Nederland liggen. Daaronder zijn ook mensen die als vluchteling gekomen zijn: ongeveer vierduizend. Een goede inburgering is iets waar we allemaal belang bij hebben: dat nieuwkomers hun weg vinden, zich thuis gaan voelen en een bijdrage aan de samenleving leveren. Een belangrijke rol in de beginperiode speelt daarbij Vluchtelingenwerk, waarvan Philip Holst 15 jaar coördinator was. Hij deed zijn werk met passie. Hoe kijkt hij terug op 15 jaar wisselwerking tussen vluchtelingen, overheid en bestaande bevolking?

De eerste jaren dat ik hier werkte was er meer openheid. We konden gemakkelijker vrijwilligers vinden en buren en omwonenden waren eerder behulpzaam als er asielzoekers in een ROA-huis kwamen wonen. (ROA = Regeling Opvang Asielzoekers)
Vanaf 1999 kwamen er alleen nog maar mensen die als vluchteling erkend waren en die dus mochten blijven. Het klimaat was ondertussen wel harder geworden. Ik heb veel respect voor al die mensen die na 600 uur taalles de toets halen, stap voor stap steeds meer ingeburgerd raken en hard op zoek gaan naar werk. Er is nu ook een heel mooi boek dat gebruikt wordt om mensen kennis te laten maken met de Nederlandse samenleving. Uiteindelijk slaagt ongeveer 75 % erin om betaald werk te krijgen. Vaak vinden ze werk onder hun eigen niveau. Hun oude diploma’s worden hier vaak niet erkend en ze hebben maar recht op kortdurende beroepsopleidingen. De hogeropgeleiden zijn het meest gemotiveerd, ook door de talenten die ze hebben. Bij een middengroep en bij lager-opgeleiden zie je nogal eens dat ze veel langer last hebben van opgelopen trauma’s. De kinderen leren gelukkig de taal heel snel. Naar verhouding zijn er veel alleenstaanden. Met name bij de vrouwen onder hen is er nogal eens sprake van vereenzaming. De Gemeente moet ongeveer dertig personen en gezinnen per jaar huisvesten. Door het Generaal Pardon zijn dat er nu wat meer. Dat nieuwe mensen aan meer eisen moeten voldoen (door de wet op de inburgering) vind ik een heel goede zaak. Sinds 2000 moeten mensen verplicht naar school. Bij het ROC in Hoog Zandveld wordt er goede kwaliteit geboden. Het is jammer dat de Gemeente ook goedkopere aanbieders zoekt; goedkoper is vaak ook minder, en 600 uur is al zo weinig.

En waarom zijn er nog steeds veel mensen die maanden moeten wachten tot de taalles begint?
Een deel van de mensen komt niet aan het werk, door hun leeftijd of door opgelopen trauma’s. Net als onder hier geboren Nederlanders komt er bij een kleine groep criminaliteit voor en misbruik van voorzieningen. De overheid houdt dat scherp in de gaten.

Mensen komen uit allerlei landen en culturen. Welke invloed heeft dat op hun inburgering?
Ik merk dat mensen uit Azië zich het gemakkelijkste aanpassen. Het gaat dan om mensen uit landen als Sri Lanka, Pakistan, China, Tibet en Vietnam. Bij mensen uit de Arabische wereld (uit landen als Irak, Afghanistan en Somalië) duurt het wat langer maar vaak vinden ze hun weg wel. De Afrikanen zijn erg gehecht aan hun eigen tradities. De christenen onder hen vinden al gauw hun weg naar eigen kerken in Amsterdam. Er zijn nogal wat christenen onder de vluchtelingen. Maar ook boeddhisten (uit Vietnam). Ongeveer de helft van de vluchtelingen die mogen blijven is moslim. Onder hen zijn grote verschillen in beleving. Boerka’s heb ik nergens gezien. Katholieken vinden nogal eens onderdak bij de parochie (met name de Emmauskerk). Voor een vrouw uit Nigeria met drie kinderen is het heel fijn dat ze goed is opgenomen in de gemeenschap van De Bron. Een aantal vluchtelingengroepen heeft eigen sociale en religieuze organisaties opgezet. De S.W.N. probeert ze te ondersteunen.

Hoe kunnen mensen wier wortels hier liggen bijdragen aan het welzijn van vluchtelingen?
Mensen vinden het heel belangrijk dat er respect voor ze is. Zij proberen dat ook voor anderen op te brengen. Ze kunnen er moeilijk aan wennen dat veel mensen in de straat zo langs elkaar heen leven. Om elkaar te leren respecteren is contact nodig. En daar ontbreekt het nogal eens aan. Wat moet je met buren die je nooit echt gesproken hebt en die heel snel klagen over etensluchtjes? Net als mensen die hier geboren zijn hebben vluchtelingen vaak hulp nodig bij het invullen van formulieren en bij het vinden van de weg in de bureaucratie. Mijn opvolger, Annet van der Nat, gaat maatjes zoeken die een tijdlang mensen één-op-één begeleiden. Het doel ervan is dat ze uiteindelijk heel veel zelf kunnen doen. Net als bij Nederlanders blijft altijd een deel afhankelijk van hulp, uit onmacht of door gezondheidsproblemen. Al die jaren dat ik hier gewerkt heb gaf de begeleiding aan “maatjes” vaak veel voldoening. Sommigen hielden er ook een levenslange vriendschap aan over. Het is voor mij goed dat ik nu stop. Ik ken veel mensen al heel lang en weet veel van ze. Het gevaar is dat je teveel meegaat in hun gevoelens. Soms is het nodig op afstand te gaan staan en tegen mensen in te gaan. Bijvoorbeeld als ze denken dat je met een Nederlands paspoort veilig op vakantie kunt gaan naar Irak, Iran, Tibet of Afghanistan. Het kan wel zijn dat familieleden ernstig ziek zijn. Maar de Nederlandse ambassade kan daar weinig tot niets voor je doen. Mensen waarschuwen of een spiegel voorhouden kan alleen als je echt contact met ze hebt en je om ze geeft. Dan kun je ook tot samenwerking komen en irritaties uitpraten. Het vraagt inzet en openheid van beide kanten.

Bij je afscheid zamel je geld in voor een goed doel, een minibusje voor mensen in Bosnië.
Inderdaad. Een van de cliënten hier vertelde dat het busje waarmee kinderen uit zijn dorp naar school worden gebracht helemaal versleten is. De route is bergachtig en er liggen nog veel landmijnen. De Gemeente Sebrenica betaalt de diesel, maar niet het onderhoud. Van de benodigde € 10.000,- is nu een kwart binnen. Ik zou het geweldig vinden als mensen een gift zouden overmaken op giro 3823519 t.n.v. de Stichting Vrienden van Vluchtelingenwerk te Nieuwegein o.v.v. actie bus Slatina.

Philip, het ga je goed. En we hopen dat je opvolgster en haar assistente Jenny Peelen op de hulp van Nieuwegeiners kunnen blijven rekenen.

Hans Oldenhof

P.s.: dit interview is de laatste activiteit van de Stichting Opvang Dakloze Vluchtelingen. Deze werd opgericht om een huis te exploiteren voor dakloze vluchtelingen. Dit huis heeft een kleine twee jaar bestaan en heeft in een behoefte voorzien. Door het Generaal Pardon is deze voorziening nu niet meer noodzakelijk. De stichting wordt opgeheven. De zorg voor vluchtelingen wordt nu weer "gewoon" een taak voor de Diaconie en de Caritas en voor alle individuele christenen en alle mensen van goede wil.